Umowa o pracę – rodzaje, limit 33 miesięcy, wypowiedzenie

Okres próbny, czas określony i nieokreślony: limit 33 miesięcy i 3 umów, wyjątki, okresy wypowiedzenia i wniosek o umowę bez terminu po 6 miesiącach.

Autor: , Założyciel i CEO GenerujCV.com · Opublikowano:

Ile umów na czas określony podpisałeś u obecnego pracodawcy? Jeśli musisz się zastanowić, warto policzyć dokładnie, bo od tej liczby i od dat na umowach zależy więcej, niż sugeruje nagłówek „umowa o pracę”. Od niej zależy, kiedy z mocy prawa przechodzisz na umowę bezterminową, ile trwa wypowiedzenie, czego możesz żądać w razie zwolnienia, a nawet to, czy umowa przedłuży się w ciąży.

Kodeks pracy zna trzy rodzaje umowy o pracę i wymienia je w jednym zdaniu: na okres próbny, na czas określony i na czas nieokreślony (art. 25 § 1 KP). Wszystkie trzy to etat w pełnym sensie: urlop, chorobowe, składki, ochrona z Kodeksu. Różni je to, kiedy i jak się kończą. Ten tekst dotyczy właśnie tych różnic. Porównanie etatu ze zleceniem i fakturą na kwotach znajdziesz w osobnym artykule o umowie o pracę i B2B, a prawa na samym zleceniu w tekście o umowie zlecenie.

Co kończy umowę: data, cel albo nic

Najprostszy sposób, żeby odróżnić rodzaje umów, to zadać jedno pytanie: co w tej umowie sprawi, że wygaśnie?

Ten podział widać w samej treści umowy. Art. 29 § 1 KP wymaga, żeby umowa wskazywała swój rodzaj, a przy okresie próbnym i umowie na czas określony także czas trwania albo dzień zakończenia. Jeśli dostajesz do podpisu dokument, w którym nie ma ani rodzaju, ani daty końca, zapytaj, zanim złożysz podpis. To pięć sekund rozmowy, a nie podważanie dobrej woli pracodawcy.

Okres próbny w kilku zdaniach

Okres próbny ma własne, dość szczegółowe reguły: krótsze limity, gdy po nim ma być umowa krótsza niż rok, możliwość wydłużenia o urlop i chorobę, osobne okresy wypowiedzenia od 3 dni roboczych do 2 tygodni (art. 34 KP). Opisaliśmy je dokładnie w poradniku o pierwszych 90 dniach w nowej pracy, więc tutaj tylko trzy rzeczy, które łączą próbny z resztą tego tekstu.

Po pierwsze, okres próbny nie jest obowiązkowy. Pracodawca może od razu zaproponować umowę na czas określony albo nieokreślony. Po drugie, ponowny okres próbny z tą samą osobą jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy ma ona wykonywać inny rodzaj pracy (art. 25 § 3). Jeśli wracasz do byłego pracodawcy na to samo stanowisko i ktoś proponuje „na początek próbny”, masz prawo dopytać, na jakiej podstawie. Po trzecie, limit umów terminowych, o którym za chwilę, liczy wyłącznie umowy na czas określony. Okres próbny się do niego nie wlicza.

33 miesiące i trzy umowy, a potem bezterminowo

Tu jest sedno tematu. Zgodnie z art. 25¹ § 1 KP łączny okres zatrudnienia na umowach na czas określony między tymi samymi stronami nie może przekroczyć 33 miesięcy, a liczba takich umów trzech. Oba limity działają osobno. Przekroczysz którykolwiek, a z mocy prawa jesteś zatrudniony na czas nieokreślony: od dnia po upływie 33 miesięcy albo od dnia zawarcia czwartej umowy (§ 3). Nie trzeba do tego aneksu ani zgody pracodawcy.

Przykład na datach. Pracujesz od 1 lutego 2025 r. na umowie na rok. Od 1 lutego 2026 r. dostajesz drugą, też na rok. Trzecia zaczyna się 1 lutego 2027 r. Licznik 33 miesięcy kończy się 31 października 2027 r., więc jeśli trzecia umowa wpisuje datę późniejszą, od 1 listopada 2027 r. pracujesz już na czas nieokreślony, niezależnie od tego, co stoi na papierze. A gdyby zamiast trzeciej umowy pracodawca zaproponował drugą i trzecią na krótkie, kilkumiesięczne okresy, czwarta z nich byłaby bezterminowa od pierwszego dnia, nawet jeśli łącznie nie minęłoby jeszcze 33 miesięcy.

Dwie pułapki w liczeniu:

Aneks przedłużający umowę to nowa umowa. Art. 25¹ § 2 mówi wprost, że uzgodnienie w trakcie umowy dłuższego okresu pracy traktuje się jak zawarcie kolejnej umowy na czas określony od dnia, w którym poprzednia miała się skończyć. Dwa aneksy przedłużające do jednej umowy dają razem trzy umowy w rozumieniu limitu.

Przerwa nie zeruje licznika. Przepis mówi o łącznym okresie umów „zawieranych między tymi samymi stronami” i nie przewiduje przerwy, po której liczy się od nowa. Jeśli wracasz po pół roku do tej samej firmy na kolejną umowę terminową, wcześniejsze umowy z tą firmą nadal się liczą.

Licz sam, bo nikt nie ma obowiązku przypominać Ci, że licznik się zbliża do końca. Wystarczą daty z umów albo ze świadectw pracy, jeśli między umowami dostawałeś świadectwa.

Kiedy limitu w ogóle nie ma

Art. 25¹ § 4 wyłącza limit 33 miesięcy i trzech umów dla czterech sytuacji. Umowa terminowa może wtedy trwać dłużej, a kolejne nie zamieniają się automatycznie w bezterminową. Chodzi o umowy zawarte:

1. na zastępstwo pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności, na przykład urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego albo długiego zwolnienia lekarskiego,

2. do pracy dorywczej lub sezonowej,

3. na okres kadencji,

4. gdy pracodawca wskaże obiektywne przyczyny leżące po jego stronie.

Każdy z tych wyjątków działa tylko wtedy, gdy umowa rzeczywiście zaspokaja okresowe zapotrzebowanie i jest w tym zakresie niezbędna. Cel albo okoliczności muszą być wpisane w samą umowę (art. 29 § 1¹). Umowa „na zastępstwo”, w której nie ma słowa o tym, kogo zastępujesz, jest słabszym argumentem dla pracodawcy niż mu się wydaje.

Czwarty wyjątek budzi najwięcej pytań, bo „obiektywne przyczyny” brzmią szeroko. Dlatego pracodawca, który z niego korzysta, musi w ciągu 5 dni roboczych zawiadomić okręgowego inspektora pracy o zawarciu takiej umowy i podać jej przyczyny (art. 25¹ § 5). Rządowy portal dla przedsiębiorców opisuje ten obowiązek w poradniku jak zatrudnić pracownika na umowę o pracę. Jeśli dostajesz czwartą umowę terminową z ogólnikiem w rodzaju „ze względu na sytuację firmy”, możesz zapytać, czy zawiadomienie zostało wysłane. Odpowiedź zwykle dużo mówi.

Umowa z agencją liczy się według innego zegara

Jeśli pracujesz przez agencję pracy tymczasowej, masz umowę o pracę, ale nie z firmą, w której stoisz na hali czy siedzisz przy biurku. Agencja zatrudnia pracowników tymczasowych wyłącznie na czas określony (art. 7 ust. 1 ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych), a do tych umów nie stosuje się limitu 33 miesięcy i trzech umów z art. 25¹ KP (art. 21 ust. 1). Kolejne umowy z agencją nie zamienią się więc same w bezterminową.

Zamiast tego działa inny licznik: agencja może kierować Cię do jednego pracodawcy użytkownika najwyżej przez 18 miesięcy w ciągu 36 kolejnych miesięcy (art. 20). Kiedy ten okres się kończy, firma użytkownik albo zatrudnia Cię bezpośrednio, albo szuka kogoś innego. Warto o tym wiedzieć, zanim usłyszysz, że „po roku przez agencję zwykle przechodzi się na etat”.

Słabsza jest też ochrona przy zwolnieniu. Strony mogą wpisać do umowy z agencją wypowiedzenie trzydniowe przy umowie do 2 tygodni i tygodniowe przy dłuższej (art. 13 ust. 2). Agencja nie musi podawać przyczyny wypowiedzenia, a przy wadliwym wypowiedzeniu przysługuje wyłącznie odszkodowanie, bez przywrócenia do pracy (art. 21). Przedłużenie umowy do dnia porodu obejmuje pracownicę tymczasową dopiero wtedy, gdy łącznie przepracowała przez tę agencję co najmniej 2 miesiące skierowania (art. 13 ust. 3). Jak opisać w CV kilka sezonów przez agencję u jednego pracodawcy, pokazujemy w tekście o pracy tymczasowej i sezonowej.

Wypowiedzenie: okres ten sam, ochrona inna

Wiele osób zakłada, że umowa na czas określony daje słabszą ochronę także przy wypowiedzeniu. Długość okresu wypowiedzenia jest jednak identyczna dla umowy na czas określony i nieokreślony. Według art. 36 § 1 KP zależy wyłącznie od stażu u danego pracodawcy:

Staż u tego pracodawcyOkres wypowiedzenia
krócej niż 6 miesięcy2 tygodnie
co najmniej 6 miesięcy1 miesiąc
co najmniej 3 lata3 miesiące

Okres liczony w tygodniach kończy się w sobotę, a liczony w miesiącach w ostatnim dniu miesiąca (art. 30 § 2¹). Jeśli złożysz dwutygodniowe wypowiedzenie w środę 4 listopada 2026 r., okres biegnie od niedzieli 8 listopada i kończy się w sobotę 21 listopada. Miesięczne wypowiedzenie złożone 10 listopada kończy się 31 grudnia, a nie 10 grudnia. Ten sam mechanizm działa w obie strony, więc przy planowaniu startu w nowej firmie licz go na kalendarzu. Jak napisać samo pismo, pokazujemy w poradniku o wypowiedzeniu umowy o pracę.

Od kilku lat pracodawca musi też podać przyczynę wypowiedzenia umowy na czas określony, tak samo jak przy umowie bezterminowej (art. 30 § 4). Przyczyna ma być konkretna i prawdziwa. Bez niej trudno ocenić, czy warto iść do sądu pracy.

Różnica zostaje w tym, co może orzec sąd. Przy wadliwym wypowiedzeniu umowy na czas nieokreślony możesz żądać przywrócenia do pracy albo odszkodowania. Przy umowie na czas określony, jeśli termin jej końca minie przed wyrokiem albo zostało do niego niewiele czasu, przysługuje wyłącznie odszkodowanie (art. 45 § 2). Przy okresie próbnym odszkodowanie jest jedyną drogą od początku (art. 50 § 1). Dlatego im bliżej daty końca umowy terminowej, tym mniej realne staje się „przywrócenie”, a tym ważniejsza jest szybka reakcja, bo na odwołanie do sądu pracy jest 21 dni od doręczenia wypowiedzenia (art. 264 § 1).

Co naprawdę daje umowa bez daty końca

Umowa na czas nieokreślony nie chroni przed zwolnieniem. Pracodawca może ją wypowiedzieć, jeśli ma konkretną przyczynę, a gdy działa u niego związek zawodowy, który Cię reprezentuje, musi go wcześniej zawiadomić (art. 38 § 1). Ten sam obowiązek dotyczy zresztą wypowiedzenia umowy na czas określony.

Prawdziwa różnica leży gdzie indziej: umowa terminowa nie musi być wypowiadana, bo po prostu się kończy. Dzień zakończenia wpisany w umowę nie wymaga żadnego uzasadnienia, nie ma czego zaskarżać, a pracodawca nie musi nikogo uprzedzać, że kolejnej umowy nie będzie. Przy umowie bezterminowej każde rozstanie z inicjatywy firmy to decyzja, którą trzeba uzasadnić na piśmie i którą sąd może zweryfikować.

To samo dotyczy ochrony przedemerytalnej. Art. 39 KP zakazuje wypowiedzenia umowy osobie, której brakuje nie więcej niż 4 lata do wieku emerytalnego, jeśli staż pozwoli jej uzyskać emeryturę. Zakaz dotyczy jednak wypowiedzenia. Umowa terminowa, której termin minie w tym okresie, nadal wygasa z upływem czasu, na jaki ją zawarto (art. 30 § 1 pkt 4). Dla osób po pięćdziesiątce przejście na umowę bezterminową ma więc wymierną wartość, nawet jeśli pensja się nie zmienia.

Jest też strona praktyczna, poza Kodeksem. Banki przy ocenie zdolności kredytowej zwykle pytają o rodzaj umowy i czas, jaki pozostał do jej końca, a część wynajmujących mieszkania prosi o zaświadczenie o zatrudnieniu z tymi samymi danymi. Wymagania różnią się między instytucjami, więc przed wnioskiem sprawdź je u konkretnego banku, ale przy krótkiej umowie terminowej licz się z dodatkowymi pytaniami.

Ciąża i umowa, która miała się właśnie skończyć

Jedna sytuacja zmienia umowy terminowe mocniej niż wszystkie inne. Art. 177 § 3 KP mówi, że umowa na czas określony albo na okres próbny przekraczający miesiąc, która rozwiązałaby się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, przedłuża się do dnia porodu. Dzieje się to z mocy prawa, bez aneksu, a takie przedłużenie nie wlicza się do limitu 33 miesięcy i trzech umów (art. 25¹ § 4¹).

Wyjątek jest jeden: umowa zawarta na zastępstwo nieobecnego pracownika się nie przedłuża (art. 177 § 3¹). W praktyce warto więc przed podpisaniem umowy na zastępstwo wiedzieć, że ta ochrona jej nie obejmuje, i poinformować pracodawcę o ciąży na piśmie, gdy umowa jest innego rodzaju, żeby nie było wątpliwości co do dat.

Pierwszy tydzień: co musisz dostać na piśmie

Umowę o pracę zawiera się na piśmie. Jeśli tak się nie stało, pracodawca musi potwierdzić Ci na piśmie strony, rodzaj i warunki umowy, zanim dopuści Cię do pracy (art. 29 § 2). Oprócz tego art. 29 § 3 wymaga, żeby w ciągu 7 dni od dopuszczenia do pracy przekazał Ci informację o warunkach zatrudnienia, papierowo albo elektronicznie. Wśród nich są między innymi:

Dokument bywa nudny, ale to w nim, a nie w umowie, najczęściej znajdziesz odpowiedź na pytanie, jak wyglądają soboty w grafiku albo kiedy przychodzi wypłata. Żądanie tej informacji nie może być powodem zwolnienia (art. 29⁴ § 1 pkt 3).

Forma pisemna obowiązuje też później. Zmiana warunków umowy o pracę wymaga pisma (art. 29 § 4), więc ustne „od przyszłego miesiąca jesteś już na stałe” nic nie zmienia, dopóki nie dostaniesz aneksu albo nowej umowy. Wyjątkiem jest opisane wyżej przejście na czas nieokreślony z mocy prawa po przekroczeniu limitu, które następuje bez żadnego dokumentu.

Przy okazji zwróć uwagę na wymiar etatu. „Umowa o pracę” to też pół albo trzy czwarte etatu, a rodzaj umowy (próbna, terminowa, bezterminowa) nie ma z wymiarem nic wspólnego. Osoby na części etatu nie mogą mieć gorszych warunków niż pełnoetatowi koledzy na tym samym stanowisku, poza proporcjonalnie niższym wynagrodzeniem i świadczeniami (art. 29² § 1).

Po pół roku możesz poprosić o umowę bez terminu

Od 2023 roku Kodeks daje pracownikowi narzędzie, o którym wiele osób nie słyszało. Jeśli pracujesz u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy i nie jesteś na okresie próbnym, raz w roku kalendarzowym możesz złożyć wniosek o zmianę umowy na czas nieokreślony albo o bardziej przewidywalne i bezpieczne warunki, na przykład pełny etat zamiast połowy (art. 29³ § 1).

Pracodawca nie musi się zgodzić. Powinien jednak w miarę możliwości uwzględnić wniosek i odpowiedzieć papierowo lub elektronicznie najpóźniej w ciągu miesiąca, a przy odmowie podać jej przyczynę. Zasady opisuje rządowa Zielona Linia. Złożenie takiego wniosku nie może być przyczyną wypowiedzenia ani rozwiązania umowy (art. 29⁴ § 1 pkt 1).

W praktyce wniosek działa najlepiej, gdy złożysz go w dobrym momencie: po udanym projekcie, przy ocenie okresowej albo kilka tygodni przed końcem kolejnej umowy terminowej, a nie w dniu, w którym kadry przysyłają aneks do podpisu. Krótkie pismo wystarczy: kto, od kiedy pracuje, na jakiej umowie, o co wnosisz i od kiedy. Uzasadnienie nie jest wymagane, ale jedno zdanie o tym, co robisz dla zespołu, rzadko szkodzi. Jeśli przy tej samej rozmowie chcesz poruszyć podwyżkę, przyda się poradnik o negocjowaniu wynagrodzenia.

Rodzaj umowy w CV i na rozmowie

W CV rodzaju umowy zwykle nie wpisujesz. Rekruter czyta stanowisko, okres i to, co robiłeś, a nie to, czy była to druga umowa terminowa. Są dwa wyjątki, w których jedno słowo w nawiasie oszczędza pytań.

Pierwszy to zastępstwo. Jedenaście miesięcy w firmie i odejście może wyglądać na nieudany wybór. „Specjalistka ds. płac (zastępstwo na czas urlopu rodzicielskiego), 03.2025–01.2026” od razu tłumaczy, dlaczego zatrudnienie się skończyło. W CV przesyłanych przez GenerujCV często widać serię krótkich etatów bez takiego dopisku, a z perspektywy osoby czytającej dokument wygląda to jak częsta zmiana pracy. Drugi wyjątek to praca sezonowa, szczególnie gdy wracałeś do tego samego pracodawcy kilka sezonów z rzędu. Wtedy jedna pozycja z zakresem lat i dopiskiem „sezonowo, 4 sezony” mówi więcej niż cztery osobne wpisy. Więcej o układaniu tej sekcji znajdziesz w tekście o doświadczeniu zawodowym w CV, a o tłumaczeniu przerw między umowami w artykule o lukach w CV.

Na rozmowie role się odwracają i to Ty możesz pytać o umowę. Trzy pytania, które warto zadać, zanim przyjmiesz ofertę:

1. Na jaki rodzaj umowy zatrudniacie na start i na jaki okres?

2. Co dzieje się po pierwszej umowie terminowej, czyli jak zwykle wygląda przejście na umowę bezterminową w tym zespole?

3. Jeśli to zastępstwo, kogo i na jak długo zastępuję i czy jest szansa na zatrudnienie po powrocie tej osoby?

Takie pytania nie brzmią roszczeniowo, jeśli zadasz je pod koniec rozmowy, w części przeznaczonej na Twoje pytania. Inne przykłady takich pytań zebraliśmy w artykule o pytaniach do rekrutera.

Zanim pójdziesz na kolejną rozmowę, zaktualizuj daty i stanowiska tak, żeby zgadzały się z umowami i świadectwami co do miesiąca. W kreatorze GenerujCV dopiszesz zastępstwo albo sezon jednym słowem w nawiasie przy stanowisku, a szablon dobierzesz w galerii.

Sprawdź, jak Twoje CV wypada w ATS. Na podglądzie CV w kreatorze kliknij „Zweryfikuj moje CV pod ATS” i zobacz, czego brakuje względem ogłoszenia. Wynik i jedna poprawka za darmo, pełny raport 9,99 zł.