Onboarding w nowej pracy – pierwsze 90 dni i plan adaptacji

Okres próbny (art. 25 KP), urlop w pierwszej pracy, szkolenie BHP i plan 30/60/90 dni. Jak przejść pierwsze trzy miesiące w nowej pracy.

Autor: , Założyciel i CEO GenerujCV.com · Opublikowano: · Zaktualizowano:

Poniedziałek, 8:45. Podpisana umowa, laptop od działu IT, nowy login do Slacka. W głowie dwa sprzeczne głosy. Pierwszy: trzeba szybko pokazać, dlaczego mnie wzięli, zgłosić pomysł na pierwszym spotkaniu, coś dowieźć. Drugi: nie znam jeszcze ludzi, nie wiem, kto o czym decyduje ani czyje miejsce zajmuję.

Oba mają trochę racji, ale w różnych tygodniach. Osoby, które w pierwszym miesiącu próbują od razu być maksymalnie produktywne, często tracą zaufanie zespołu, zanim zrozumieją, jak on naprawdę pracuje. Zdarza się, że ktoś nie przechodzi okresu próbnego nie przez braki w umiejętnościach, tylko przez to, jak wszedł w relacje.

Ten tekst jest praktyczny: zaczyna od tego, co o okresie próbnym, urlopie i pierwszym dniu mówi Kodeks pracy, potem przechodzi przez plan 30/60/90 dni, nieformalne ustalenia z przełożonym, listę na pierwszy tydzień i sposoby proszenia o informację zwrotną. Jeśli dopiero co przeszedłeś rozmowę kwalifikacyjną i podpisałeś umowę, to są Twoje najbliższe trzy miesiące.

Okres próbny, urlop i BHP: co mówią przepisy

Okres próbny reguluje art. 25 Kodeksu pracy. Umowę na okres próbny zawiera się najwyżej na 3 miesiące. Krótszy limit obowiązuje, gdy pracodawca planuje potem umowę na czas określony: 1 miesiąc, jeśli kolejna umowa ma trwać krócej niż 6 miesięcy, i 2 miesiące, jeśli ma trwać od 6 do 12 miesięcy. Te krótsze okresy strony mogą raz wydłużyć, najwyżej o miesiąc, jeśli uzasadnia to rodzaj pracy. W umowie można też zapisać, że okres próbny przedłuża się o czas urlopu albo innej usprawiedliwionej nieobecności. Ponowna umowa na okres próbny z tym samym pracownikiem jest możliwa tylko wtedy, gdy ma on wykonywać inny rodzaj pracy. Co przychodzi po okresie próbnym, czyli umowy terminowe, limit 33 miesięcy i okresy wypowiedzenia, opisujemy w tekście o rodzajach umów o pracę.

Wypowiedzenie w okresie próbnym (art. 34) wynosi 3 dni robocze, gdy okres próbny nie przekracza 2 tygodni, 1 tydzień, gdy jest dłuższy niż 2 tygodnie, i 2 tygodnie przy okresie 3-miesięcznym. Działa w obie strony: tak samo możesz odejść Ty.

Urlop w pierwszej pracy nabywa się stopniowo. Zgodnie z art. 153 osoba, która podejmuje pracę po raz pierwszy, w pierwszym roku kalendarzowym uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 urlopu rocznego. Przy wymiarze 20 dni to około 1,67 dnia za każdy przepracowany miesiąc. W kolejnym roku kalendarzowym dostajesz już pełny wymiar na początku roku. Wymiar 20 albo 26 dni (art. 154) zależy od stażu, a do stażu wlicza się szkoła: ukończone liceum ogólnokształcące to 4 lata, studia wyższe 8 lat (art. 155). Jeśli to nie jest Twoja pierwsza praca, urlop u nowego pracodawcy w roku zmiany liczy się proporcjonalnie do okresu do końca roku.

Przed pierwszym dniem pracy czekają Cię dwie formalności. Wstępne badania lekarskie (art. 229) dotyczą osób przyjmowanych do pracy, a skierowanie wydaje pracodawca. Szkolenie BHP to obowiązek pracodawcy: zgodnie z art. 237³ nie wolno dopuścić pracownika do pracy bez przeszkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, a szkolenie odbywa się w czasie pracy i na koszt pracodawcy. Jak wyjaśnia rządowy portal Zielona Linia, szkolenie wstępne to instruktaż ogólny, a na stanowiskach z czynnikami szkodliwymi lub niebezpiecznymi dochodzi do niego instruktaż stanowiskowy. Jeśli w pierwszym dniu nikt o nim nie wspomina, zapytaj dział kadr albo przełożonego, kiedy jest zaplanowane.

Czego naprawdę dotyczy okres próbny

Przepis mówi o „sprawdzeniu kwalifikacji pracownika i możliwości jego zatrudnienia”. W praktyce Twoje umiejętności zostały już w dużej mierze sprawdzone na rozmowie i, jeśli był, na assessment center. W pierwszych tygodniach przełożony patrzy na cztery inne rzeczy:

Decyzja o dalszej współpracy zapada często wcześniej, niż kończy się okres próbny. Ostatnie tygodnie to zwykle albo budowanie zaufania, albo ciche szukanie innej osoby na to miejsce.

Plan 30/60/90 dni, nawet jeśli firma go nie ma

Część firm prowadzi uporządkowany onboarding z planem, opiekunem i celami na kolejne miesiące. W wielu innych wygląda to tak: „tu masz laptopa, zacznij od jutra”. Jeśli nie dostałeś planu, zrób go sobie sam.

Dni 1–30: słuchanie i relacje. Celem nie jest jeszcze pokazanie wartości, tylko zrozumienie, jak zespół działa. Umów krótkie rozmowy 1:1 z każdą osobą z zespołu (15–30 minut) i zadaj trzy pytania: czym się zajmujesz, co powinienem wiedzieć, żeby Ci nie przeszkadzać, i jakie pytanie oszczędziłoby mi miesiąc pomyłek. Czytaj dokumentację wcześniejszych projektów, rysuj sobie mapę procesów, zadawaj „głupie” pytania, bo w tym okresie nikt się nimi nie zdziwi.

Przykład z życia zespołu: nowa analityczka, nazwijmy ją Ola, przyjęła regułę, że w pierwszym miesiącu nie zgłasza propozycji zmian w procesach, tylko zapisuje obserwacje. Pierwsze pomysły przedstawiła w piątym tygodniu, odnosząc się do tego, co zobaczyła, i dlatego trudno je było zbyć.

Dni 31–60: pierwsze samodzielne zadania. Zaczynasz dostawać zadania tylko dla siebie, nie pomocnicze przy starszym koledze. Liczy się terminowość i jakość, ale też to, że przy niejasnościach pytasz, zamiast zgadywać. Drobne pomyłki są tu normalne: źle zrozumiana specyfikacja, pominięty krok procesu. Ważne, żeby zgłosić je, zanim zauważy je ktoś inny, i od razu powiedzieć, co zmieniasz. Około 50. dnia poproś o pierwszą, bardziej formalną rozmowę o tym, jak Ci idzie.

Dni 61–90: własny obszar. Najlepiej, jeśli masz już małe zadanie lub projekt, za który odpowiadasz od początku do końca. To też moment na pierwszą przemyślaną propozycję usprawnienia, opartą na obserwacjach z pierwszego miesiąca.

Zmienia się także sposób rozmowy z przełożonym: w pierwszej fazie głównie pytasz, w drugiej raportujesz postęp i blokery, w trzeciej proponujesz kierunek. Jeśli w 90. dniu wciąż głównie pytasz, problem może leżeć po stronie onboardingu w firmie, niekoniecznie po Twojej.

Ustalenia, których nie ma w umowie

Umowa określa stanowisko, wynagrodzenie, wymiar czasu i miejsce pracy. Reszta relacji opiera się na tym, co padło na rozmowie, w mailu z ofertą albo przy kawie z przyszłym przełożonym: „Masz dużą autonomię”. „Mamy płaską strukturę”. „Po roku jest realna ścieżka do seniora”. „Biuro jest opcjonalne”. W psychologii pracy nazywa się to kontraktem psychologicznym.

Popularna rada „udowodnij swoją wartość w pierwszych dwóch tygodniach” pomija ten wymiar. Lepszy ruch to w drugim lub trzecim dniu poprosić przełożonego o rozmowę i spokojnie upewnić się co do ustaleń: „Chcę mieć pewność, że dobrze zapamiętałem. Mówiłeś o autonomii w wyborze narzędzi, co to oznacza w praktyce? Wspomniałeś o ścieżce do mida, kto i kiedy o tym decyduje?”. To nie jest atak, tylko dojrzałe sprawdzenie warunków.

Odpowiedzi zwykle układają się w trzy scenariusze. Wszystko się zgadza i idziesz dalej. Część się zgadza, część nie („autonomia tak, ale technologia jest już wybrana”) i świadomie negocjujesz albo akceptujesz. Albo rozjazd jest zasadniczy („płaska struktura, ale każdą decyzję zatwierdza dyrektor”), i wtedy masz ważną informację jeszcze w okresie próbnym, gdy wypowiedzenie jest krótkie, a Twoje CV i kontakty z poprzedniej firmy wciąż świeże.

Na samą rozmowę przygotuj dwie, trzy sprawy, które są dla Ciebie najważniejsze, zamiast przepytywać przełożonego z każdego zdania z rekrutacji. Zapisz sobie ustalenia z tej rozmowy. Nie po to, żeby kiedyś wyciągnąć je w sporze, ale żeby pamięć nie przerobiła ich po swojemu. Tak samo działa personal branding wewnątrz firmy: wrażenie z pierwszych tygodni zostaje na długo, a jego podstawą jest zgodność słów z zachowaniem.

Pierwszy tydzień: lista do odhaczenia

Nie na pierwszy miesiąc, tylko na pierwsze pięć dni roboczych.

Ludzie i kontekst

Narzędzia i dostępy

Relacje

Zasady

Taka mapa przydaje się niezależnie od tego, czy trafiłeś do firmy przez portal z ogłoszeniami, czy wysyłając mail z CV do pracodawcy. Po tygodniu wiesz więcej niż niejeden nowy pracownik po miesiącu.

Syndrom oszusta to normalna część startu

W pierwszym miesiącu prawie każdy ma moment, w którym myśli: „pomylili się, zatrudniając mnie, zaraz to wyjdzie”. To tzw. syndrom oszusta (impostor syndrome) i w nowej roli jest zrozumiałą reakcją na sytuację, w której masz mało informacji, a stawka wydaje się wysoka. Dotyczy juniorów i dyrektorów, różni się tylko natężeniem.

Pomaga uczciwe „nie wiem, ale się dowiem”. W drugim tygodniu takie zdanie buduje zaufanie bardziej niż improwizacja. To samo zdanie w czwartym miesiącu, o temat, który powinieneś już znać, wygląda gorzej. Granicę wyznacza to, czego w danym momencie można było od Ciebie oczekiwać.

Trzy sposoby, które pomagają w praktyce:

Dziennik postępów. Raz w tygodniu zapisz trzy rzeczy, których tydzień wcześniej nie umiałeś, a teraz umiesz. Po dwóch miesiącach masz listę, do której wracasz, gdy głowa podsuwa „nic nie umiem”.

Opinia z zewnątrz. Co 2–3 tygodnie zapytaj jedną osobę z zespołu: „Co robię dobrze, a co warto poprawić?”. Ocena z zewnątrz bywa łagodniejsza niż własna, a nawet jeśli nie, dostajesz konkret zamiast domysłów.

Inny cel na start. W pierwszych 30 dniach celem nie jest „nie popełnić błędu”, tylko „nauczyć się jak najwięcej”. Pomyłka, z której coś wynika, jest częścią postępu, a pytanie zadane w porę oszczędza zwykle więcej czasu, niż zajmuje.

Które błędy się wybacza, a które zostają w pamięci

Pomyłki w pierwszych tygodniach są nieuniknione. Różnią się jednak wagą.

Do wybaczenia są błędy operacyjne: źle skonfigurowane środowisko, nieznajomość wewnętrznego słownika („u nas aktywacja znaczy coś innego”), pominięty krok procesu, za optymistyczna wycena czasu zadania, rozjazd oczekiwań, których nikt nie wypowiedział. Wystarczy szybko je zauważyć, powiedzieć „wiem, co się stało, i robię to tak, żeby się nie powtórzyło” i nie popełniać tego samego trzeci raz.

Znacznie gorzej odbierane są błędy dotyczące relacji i zaufania: publiczny konflikt w pierwszym tygodniu, podważanie decyzji przełożonego przy klientach, plotkowanie o poprzednim pracodawcy, ukrycie pomyłki, którą potem wykrył ktoś inny, spóźnienia i przesunięte terminy bez uprzedzenia, a także nieostrożność z informacjami wewnętrznymi, np. zrzut ekranu z firmowego systemu w mediach społecznościowych. Umiejętności techniczne da się dorobić. Utracone zaufanie odbudowuje się dużo dłużej.

Informacja zwrotna: pytaj, zamiast czekać

Częsty błąd na starcie to założenie „jeśli coś będzie nie tak, ktoś mi powie”. Nie zawsze ktoś powie. Czasem pierwszą informacją jest decyzja o tym, że umowa nie zostanie przedłużona.

Rozmowy 1:1 z przełożonym. Prosty układ na 30 minut: status pracy, blokery, Twoje pytania o kontekst i na koniec wzajemna informacja zwrotna. Najpóźniej na trzeciej takiej rozmowie zapytaj wprost: „Co robię dobrze, a co powinienem poprawić?”. Obraz nowej osoby w głowie przełożonego dopiero się kształtuje i łatwiej go korygować teraz niż za trzy miesiące.

Retrospektywy zespołu. Jeśli zespół je prowadzi, przez pierwsze tygodnie głównie słuchaj. W drugim miesiącu dorzuć jedno czy dwa spostrzeżenia.

Nieformalny opiekun. Znajdź jedną bardziej doświadczoną osobę, z którą dobrze się rozmawia i której możesz w piątek napisać „masz 10 minut? Zastanawiam się, jak podejść do X”. Część firm nazywa to programem buddy, w wielu musisz o to zadbać sam.

Własne podsumowanie po 90 dniach. Usiądź z notatnikiem: co poszło lepiej, niż zakładałeś, co gorzej, co zrobiłbyś inaczej. To dokument dla Ciebie, przyda się przy kolejnej zmianie pracy. Dobra znajomość własnych doświadczeń to też najlepszy punkt wyjścia do networkingu zawodowego.

Kiedy to pracodawca nie dowozi

Wszystko powyżej zakłada, że firma robi swoją część. Nie zawsze tak jest. Cztery sygnały, którym warto się przyjrzeć:

Po trzech dniach nadal nie wiesz, czym masz się zajmować. Nie chodzi o ogólny opis stanowiska, tylko o konkretne zadania na pierwsze dwa tygodnie. Ich brak może oznaczać, że firma nie zatrudniała Cię do konkretnej potrzeby.

Przełożony nie ma dla Ciebie czasu. Jeśli w pierwszym miesiącu trudno o choćby krótką cotygodniową rozmowę, to sygnał, że nikt nie inwestuje w Twój start, a przy pierwszym konflikcie możesz zostać bez wsparcia.

Rzeczywistość wyraźnie różni się od rozmowy. Miał być nowoczesny zestaw narzędzi, jest system sprzed dekady. Miała być płaska struktura, każda decyzja przechodzi przez trzy poziomy. Czasem to niedopatrzenie, czasem świadome upiększanie. W obu przypadkach decyzja, czy zostajesz, należy do Ciebie.

Po miesiącu nikt nie mówi o rozwoju. Plan nie musi być spisany, ale jeśli przełożony nie potrafi powiedzieć, jak może wyglądać Twoja ścieżka w najbliższym roku, to albo o tym nie myśli, albo takiej ścieżki nie ma.

Okres próbny działa w obie strony i ma krótkie wypowiedzenie. Jeśli sygnały są jednoznaczne, odejście w szóstym tygodniu bywa rozsądniejsze niż rok rozczarowania. Ta kalkulacja wygląda podobnie w pierwszej pracy i w piątej, z czasem rośnie tylko koszt pomyłki. Gdy zdecydujesz się szukać dalej, aktualne CV przygotujesz w kreatorze GenerujCV, dopisując to, czego zdążyłeś się nauczyć.

Pierwsze 90 dni to okres, w którym ustalają się reguły na kolejne lata. Daj sobie prawo do błędów operacyjnych i pilnuj zaufania. A jeśli zastanawiasz się, w jakim kierunku rozwijać się równolegle, zajrzyj do tekstu o tym, jakie kompetencje przyszłości warto budować, bo pierwsza praca rzadko jest ostatnią.