Jak odrzucić ofertę pracy, nie paląc mostów

Jak odmówić po ofercie pracy: telefon czy mail, 3 gotowe wiadomości, wycofanie po ustnym „tak” i co mówi Kodeks pracy przy podpisanej umowie.

Autor: , Założyciel i CEO GenerujCV.com · Opublikowano:

„Dzień dobry, tu Agnieszka z działu HR. Mam dobrą wiadomość: zespół chce z Panem pracować, wysłałam już szczegóły oferty.”

„Dziękuję, to miła wiadomość. Czy mogę wrócić z odpowiedzią do czwartku?”

„Oczywiście. Czekamy.”

Rozmowa trwa minutę, a potem przychodzi czwartek i okazuje się, że odpowiedź brzmi „nie”. Druga oferta jest lepsza, warunki się nie spięły albo po prostu coś przestało pasować. I wtedy wiele osób robi rzecz najgorszą z możliwych: odkłada telefon na jutro, potem na poniedziałek, aż milczenie samo staje się odpowiedzią.

Odmowa po ofercie nie jest porażką ani niegrzecznością. Jest normalnym zakończeniem procesu, który obie strony prowadziły, wiedząc, że może się nie udać. Dobrze załatwiona zajmuje kilka minut i zostawia Cię w pamięci tej firmy jako kogoś, z kim warto się kiedyś odezwać. Źle załatwiona potrafi zamknąć drzwi na lata. Poniżej: jak odmówić na trzech różnych etapach, od „jeszcze się zastanawiam” po „umowa podpisana, start za trzy tygodnie”, i jakie słowa do tego wystarczą.

Szybka odmowa jest uprzejmiejsza niż długa

Kiedy firma składa Ci ofertę, zwykle trzyma w odwodzie kogoś jeszcze. Drugi kandydat z finału czeka na wiadomość, a zespół wstrzymuje resztę procesu. Każdy dzień Twojego milczenia to dzień, w którym ta druga osoba może przyjąć inną pracę, a rekruterka będzie musiała zaczynać od nowa. Dlatego najuprzejmiejsza odmowa to po prostu szybka odmowa. Gdy decyzja zapadła, odezwij się tego samego albo następnego dnia roboczego.

Jeśli prosiłeś o czas do konkretnego dnia, ten termin obowiązuje Ciebie bardziej niż pracodawcę. Odpowiedź dzień przed nim jest w porządku. Odpowiedź tydzień po nim już nie, nawet jeśli brzmi bardzo grzecznie.

Odrębną sprawą jest moment, w którym wciąż się wahasz, bo czekasz na drugą ofertę. Uczciwe wyjście to powiedzieć wprost, że jesteś w innym procesie i potrzebujesz kilku dni. Większość firm to przyjmuje, bo zna rynek. Gorsze jest przyjęcie oferty „na wszelki wypadek” i wycofanie się później, o czym dalej.

Jeżeli wahasz się wyłącznie przez pieniądze, zatrzymaj się przed wysłaniem odmowy. Odmowa zamyka rozmowę, a rozmowa o kwocie może jeszcze coś zmienić. Jak ją przeprowadzić, opisuje poradnik o negocjowaniu wynagrodzenia. Odmawiaj dopiero wtedy, gdy wiesz, że nawet lepsza kwota by Cię nie przekonała.

Kto zadzwonił z ofertą, temu oddzwoń

Najprostsza reguła wyboru kanału: odpowiadasz tym samym kanałem, którym dostałeś ofertę, albo o stopień bardziej osobistym. Oferta złożona przez telefon zasługuje na telefon. Oferta przysłana mailem może dostać odpowiedź mailem, choć krótki telefon nadal robi lepsze wrażenie.

Telefon ma jedną przewagę: odmowa w rozmowie brzmi ciepło i od razu zamyka temat. Ma też jedną wadę: łatwo w niej dać się wciągnąć w pytania, na które nie musisz odpowiadać, i wyjść z rozmowy z obietnicą, że „jeszcze się zastanowisz”. Dlatego przed telefonem zapisz sobie dwa zdania, które chcesz powiedzieć, i trzymaj się ich.

Niezależnie od kanału zostaw ślad na piśmie. Po rozmowie telefonicznej wyślij krótki mail w tym samym wątku, w którym przyszła oferta: dziękujesz jeszcze raz i potwierdzasz decyzję. To porządkuje sprawę po obu stronach i chroni przed sytuacją, w której ktoś w firmie nadal sądzi, że „kandydat się zastanawia”.

Wiadomość na LinkedIn albo SMS nadają się tylko wtedy, gdy cała rekrutacja tak właśnie przebiegała. Jeśli rozmowy odbywały się w biurze, a oferta przyszła od dyrektora działu, SMS „dziękuję, rezygnuję” wypadnie słabo, nawet jeśli treść jest poprawna.

Ile powodu się należy

Pracodawca nie ma prawa do szczegółowego uzasadnienia, ale jedno zdanie o powodzie jest dobrym zwyczajem. Bez niego odmowa brzmi jak trzaśnięcie drzwiami. Z trzema akapitami tłumaczenia brzmi jak przeprosiny albo, co gorsza, jak zaproszenie do negocjacji.

Wystarczy powód ogólny i prawdziwy:

Czego nie mówić: nazwy firmy, którą wybrałeś, i kwoty, którą tam dostaniesz. Takie informacje niczego nie wnoszą do odmowy, a otwierają pole do licytacji, której nie chcesz. Nie krytykuj też procesu ani ludzi, nawet jeśli coś Ci się nie podobało. Jeśli rekruterka zapyta wprost, co mogłoby zmienić Twoją decyzję, a nic nie mogłoby, powiedz to spokojnie: „Dziękuję, decyzja jest ostateczna”.

Jeśli powodem jest coś, co zobaczyłeś po drodze, na przykład niepokojące sygnały w finansach firmy albo w opiniach, nie musisz o tym pisać. Jak takie sygnały czytać, zanim w ogóle dojdzie do oferty, pokazuje tekst o tym, jak sprawdzić pracodawcę.

Trzy krótkie wiadomości na trzy różne powody

Poniższe wiadomości są celowo krótkie. Imiona są przykładowe, podmień je i dopasuj szczegóły do swojej sytuacji.

Gdy wybierasz inną ofertę:

Dzień dobry, Pani Agnieszko, dziękuję za ofertę na stanowisko koordynatora logistyki i za czas, który zespół poświęcił na rozmowy ze mną. Po namyśle zdecydowałem się przyjąć inną propozycję, która lepiej pasuje do moich planów na najbliższe lata. To nie była łatwa decyzja, bo rozmowy z Państwem były bardzo konkretne. Liczę, że nasze drogi jeszcze się przetną. Pozdrawiam, Tomasz Wiśniewski

Gdy rozjechały się warunki:

Dzień dobry, dziękuję za przesłanie oferty. Przeanalizowałam ją dokładnie i niestety warunki finansowe są dla mnie zbyt odległe od moich oczekiwań, żebym mogła ją przyjąć. Doceniam przejrzystość całego procesu i życzę powodzenia w dalszej rekrutacji. Pozdrawiam, Katarzyna Lewandowska

Gdy zostajesz tam, gdzie jesteś:

Dzień dobry, dziękuję za ofertę i za zaufanie. Po rozmowie z moim obecnym pracodawcą zdecydowałem się zostać na dotychczasowym stanowisku. Wiem, że to kosztuje Państwa czas, dlatego daję znać od razu. Jeśli pojawi się w przyszłości podobna rola, chętnie o niej porozmawiam. Pozdrawiam, Piotr Zieliński

Ten ostatni wariant często pojawia się wtedy, gdy obecny pracodawca złożył kontrofertę. Czy w ogóle warto ją przyjąć, rozpisuje osobny tekst o kontrofercie od pracodawcy.

W temacie maila nie kombinuj. „Odpowiedź na ofertę: koordynator logistyki, Tomasz Wiśniewski” mówi wszystko. Najlepiej i tak odpowiedzieć w wątku z ofertą, tak jak przy follow-upie po aplikacji, żeby rekruterka miała całą historię w jednym miejscu.

Gdy powiedziałeś już „tak” przez telefon

Tu robi się mniej komfortowo, ale nadal da się to załatwić przyzwoicie. Ustne „przyjmuję” uruchamia po stronie firmy sporo rzeczy: odmowy dla pozostałych kandydatów, zamówienie sprzętu, przygotowanie umowy, czasem zaplanowanie szkoleń. Wycofanie się w tym momencie kosztuje ich realnie więcej niż odmowa tydzień wcześniej.

Prawnie sprawa nie zawsze jest tak prosta, jak się wydaje. Art. 29 § 2 Kodeksu pracy mówi, że umowę o pracę zawiera się na piśmie, ale w tym samym zdaniu przewiduje sytuację, w której nie zawarto jej z zachowaniem tej formy: pracodawca ma wtedy przed dopuszczeniem do pracy potwierdzić ustalenia na piśmie. Brak podpisu nie zawsze oznacza więc, że nic się nie wydarzyło. Jeśli uzgodniliście wszystko, łącznie z wynagrodzeniem i datą startu, najbezpieczniej traktować wycofanie tak samo poważnie jak rozstanie po podpisaniu: szybko, na piśmie i z propozycją, że obie strony uznają sprawę za zamkniętą.

W praktyce zadzwoń jeszcze tego samego dnia, w którym zapadła decyzja. Powiedz wprost, że zmieniasz zdanie, przeproś za kłopot raz, bez rozwlekania, i potwierdź mailem. Nie wymyślaj historii o nagłej chorobie w rodzinie, jeśli jej nie ma. Rynek bywa mały, a nieprawdę łatwo zweryfikować przy następnej rekrutacji.

Dzień dobry, Pani Agnieszko, w czwartek przyjąłem ofertę na stanowisko koordynatora logistyki i niestety muszę tę decyzję zmienić. Dostałem propozycję, której nie mogłem pominąć, i zdecydowałem się ją przyjąć. Zdaję sobie sprawę, że to dla Państwa kłopot, i przepraszam. Daję znać od razu, żeby mogła Pani wrócić do pozostałych kandydatów. Pozdrawiam, Tomasz Wiśniewski

Jeżeli firma przesłała już projekt umowy, a Ty go nie podpisałeś, napisz w mailu, że go nie podpiszesz. Jedno zdanie oszczędza kadrom pytań.

Umowa podpisana, a pierwszy dzień dopiero za trzy tygodnie

To najpoważniejszy wariant i jedyny, w którym nie wystarczy dobra wola. Podpisana umowa wiąże obie strony, nawet jeśli praca jeszcze się nie zaczęła. Zgodnie z art. 26 Kodeksu pracy stosunek pracy nawiązuje się w dniu określonym w umowie jako dzień rozpoczęcia pracy. Do tego dnia masz więc umowę, ale jeszcze nie przepracowałeś w niej ani godziny.

Kodeks nie ma osobnego przepisu o rozstaniu przed pierwszym dniem. Ma za to zamknięty katalog sposobów, w jakie umowa się rozwiązuje (art. 30 § 1): porozumienie stron, wypowiedzenie, rozwiązanie bez wypowiedzenia i upływ czasu, na który ją zawarto. Niestawienie się w pracy nie jest żadnym z nich. Umowa nie znika dlatego, że nie przyszedłeś.

Najprostsza droga to porozumienie stron. Piszesz do pracodawcy, że proponujesz rozwiązanie umowy za porozumieniem stron z określoną datą, najlepiej przed dniem rozpoczęcia pracy. Jeśli firma się zgadza, a zwykle się zgadza, bo nikt nie chce zatrudniać osoby, która nie chce przyjść, sprawa kończy się jednym dokumentem i bez okresu wypowiedzenia.

Gdy pracodawca odmawia porozumienia, zostaje wypowiedzenie. Każda ze stron może rozwiązać umowę za wypowiedzeniem (art. 32 § 1), a oświadczenie powinno być złożone na piśmie (art. 30 § 3). Okres wypowiedzenia zależy od rodzaju umowy:

Nawet po złożeniu wypowiedzenia strony mogą ustalić wcześniejszy termin rozwiązania umowy (art. 36 § 6). To przydaje się, gdy pracodawca nie chciał porozumienia od razu, ale nie zależy mu na tym, żebyś przez dwa tygodnie formalnie był pracownikiem.

Jak liczyć okres wypowiedzenia złożonego jeszcze przed pierwszym dniem pracy, przepisy nie mówią wprost, a szczegóły zależą od treści Twojej umowy. Jeśli pracodawca stawia sprawę ostro, zapytaj o swoją sytuację w Państwowej Inspekcji Pracy, która udziela bezpłatnych porad z zakresu prawa pracy. Sam dokument wypowiedzenia złożysz według wzoru z poradnika jak napisać wypowiedzenie, a różnice między rodzajami umów i okresami opisuje tekst o rodzajach umowy o pracę.

Krótka wiadomość z propozycją porozumienia może wyglądać tak:

Dzień dobry, 3 listopada podpisałam umowę o pracę na stanowisku specjalistki ds. zakupów z dniem rozpoczęcia pracy 1 grudnia. Z przyczyn osobistych nie mogę podjąć tej pracy. Proponuję rozwiązanie umowy za porozumieniem stron z dniem 20 listopada. Przepraszam za kłopot i proszę o informację, czy taki termin jest dla Państwa do przyjęcia. Z poważaniem, Anna Kowalczyk, anna.kowalczyk@example.com, +48 600 000 000

Jedna uwaga praktyczna: podpisana umowa to także moment, w którym zwykle składasz wypowiedzenie u obecnego pracodawcy. Jeśli zmieniasz zdanie o nowej pracy, a wypowiedzenie u starej już poszło, nie cofniesz go jednostronnie. To osobny problem, opisany w tekście o kontrofercie, i dobry powód, żeby nie podpisywać nowej umowy, zanim decyzja naprawdę dojrzeje.

Headhunter i agencja to osobna rozmowa

Gdy ofertę dostałeś przez firmę rekrutacyjną, odmawiasz najpierw jej, nie klientowi. Konsultant prowadzi proces, zna kontekst i to on przekaże decyzję dalej. Pisanie bezpośrednio do firmy z pominięciem pośrednika zwykle tylko komplikuje sprawę.

Rozmowa z headhunterem jest inna niż z HR firmy z jednego powodu: jego wynagrodzenie zwykle zależy od tego, czy kandydat przyjmie ofertę. Spodziewaj się więc pytań, co mogłoby zmienić Twoją decyzję, i propozycji, że „spróbuje jeszcze coś ugrać”. To nie jest nic złego, ale jeśli decyzja jest ostateczna, powiedz to w pierwszym zdaniu. Jeżeli powodem są pieniądze i realnie przyjąłbyś ofertę po korekcie, możesz to powiedzieć. Wtedy jednak to już nie jest odmowa, tylko negocjacja, i nie wycofuj się z niej po tym, jak firma podniesie kwotę.

Konsultant to też kontakt na przyszłość. Ten sam człowiek za rok może dzwonić z rolą lepiej dopasowaną do Ciebie. Powiedz mu, czego szukasz, jakie stanowiska Cię interesują i czy może zostawić Twoje CV w bazie. Agencja może przechowywać Twoje dane do przyszłych rekrutacji tylko wtedy, gdy wyraziłeś na to zgodę, a taką zgodę możesz w każdej chwili wycofać. Urząd Ochrony Danych Osobowych opisuje to w poradniku o danych osobowych w miejscu pracy: po wycofaniu zgody pracodawca powinien niezwłocznie usunąć dane. Jak sformułować taką zgodę w CV, pokazuje tekst o klauzuli RODO.

Jeśli pracujesz przez agencję pracy tymczasowej i odmawiasz kolejnego skierowania, to inna sytuacja niż odmowa oferty z rekrutacji. Masz wtedy umowę z agencją, więc liczy się jej treść i zasady opisane we wspomnianym tekście o rodzajach umów.

Drzwi, które zostawiasz uchylone

Odmowa zamyka jedną rekrutację, a nie relację. Osoby, które Cię rekrutowały, zmieniają pracę, awansują, zakładają własne zespoły. Menedżer, któremu dziś odmawiasz, może za dwa lata rekrutować w firmie, do której będziesz chciał się dostać.

Kilka rzeczy, które realnie pomagają utrzymać dobrą relację:

Zachowaj też dokumenty: ofertę, maile, ewentualny projekt umowy. Przydadzą się przy następnej rozmowie o pieniądzach jako punkt odniesienia, a gdyby po stronie firmy pojawiły się pretensje, będziesz mieć pod ręką, co i kiedy zostało powiedziane.

Odmowa jest też dobrym momentem, żeby uporządkować własne materiały. Skoro właśnie przeszedłeś cały proces, wiesz, które fragmenty CV wzbudziły pytania, a które przeszły bez echa. Popraw je teraz, kiedy pamiętasz rozmowy. W kreatorze CV zaktualizujesz dokument w kilkanaście minut, a gotowe szablony pozwolą przy okazji zmienić jego wygląd, jeśli stary już Ci nie odpowiada.

Jedna wiadomość, którą możesz wysłać jeszcze dziś

Jeśli przeczytałeś ten tekst, bo masz na biurku ofertę, której nie przyjmiesz, nie czekaj do jutra. Skopiuj, podmień szczegóły i wyślij:

Dzień dobry, dziękuję za ofertę na stanowisko [nazwa stanowiska] i za czas poświęcony na rozmowy ze mną. Po namyśle zdecydowałem się jej nie przyjmować. Doceniam sposób, w jaki prowadzili Państwo rekrutację, i będzie mi miło, jeśli pozostaniemy w kontakcie. Pozdrawiam, [imię i nazwisko]

Trzy zdania, żadnych tłumaczeń, żadnych spalonych mostów. A gdy przyjdzie oferta, na którą odpowiesz „tak”, warto mieć pod ręką aktualne CV. Złożysz je w kreatorze GenerujCV.com, zanim zadzwoni kolejna rekruterka.